گریه کردن یک واکنش عاطفی کاملاً طبیعی است که اغلب باعث تسکین روحی میشود، اما برای بسیاری از افراد، پایان گریه آغاز یک مشکل جسمی آزاردهنده است: سردرد.
این درد میتواند از یک فشار مبهم پشت چشمها تا یک میگرن تمامعیار متغیر باشد و لحظات سختِ پس از ناراحتی را دشوارتر کند. اما چرا بدن ما به تخلیه هیجانی چنین واکنشی نشان میدهد؟
در ادامه، مکانیسم دقیق این سردردها، انواع آنها و روشهای فوری برای تسکین درد را بررسی میکنیم.
علت اصلی سردرد بعد از گریه چیست؟
«وقتی غمگین میشویم، بدن هورمون استرس (کورتیزول) آزاد میکند. این هورمونها پیامرسانهای شیمیایی مغز (انتقالدهندههای عصبی) را فعال میکنند تا واکنشهای فیزیکی مثل جاری شدن اشک را آغاز کنند.
یکی از این مواد شیمیایی استیل کولین است که مستقیماً غدد اشکی را تحریک میکند، اما همزمان باعث انقباض عضلات هم میشود.»
گریه کردن تنها یک فرآیند احساسی نیست، بلکه یک واکنش زنجیرهای فیزیکی در بدن ایجاد میکند. اگرچه اشک ریختن ممکن است فشار روانی را کم کند، اما فرآیند بیولوژیکی آن تنشهای فیزیکی واقعی ایجاد میکند:
- انقباض شدید عضلات: یک دلیل کمتر شناختهشده برای درد این است که وقتی عضلات صورت به شدت منقبض میشوند، رگهای خونی فشرده شده و جریان خون محدود میشود. این اتفاق باعث میشود مواد زائد شیمیایی که در بافتها جمع شدهاند، نتوانند به راحتی دفع شوند و همین تجمع سموم، باعث تحریک و التهاب اعصاب صورت میشود.هنگام گریه، عضلات صورت، فک و گردن به طور مکرر منقبض میشوند. این تنش عضلانی پایدار یکی از دلایل اصلی درد است.
- تغییر در رگهای خونی: فشارهای عصبی و فیزیکی باعث گشاد شدن رگهای خونی در سر و صورت میشود که میتواند منجر به احساس ضربان و درد شود.
- تنفش نامنظم: در حین گریه، تنفس اغلب سطحی، سریع و نامنظم میشود (بریدگی نفس). این موضوع میتواند بر سطح اکسیژنرسانی و جریان خون مغز تأثیر بگذارد.
- گرفتگی سینوسها: گریه کردن (بهویژه اگر طولانی باشد) باعث تورم مجاری بینی و تجمع مایعات در سینوسها میشود. این فشار داخلی باعث احساس سنگینی و درد در پیشانی و زیر چشمها میگردد.
انواع سردردهای مرتبط با گریه
آیا میدانستید هر گریهای سردرد نمیآورد؟ تحقیقات نشان میدهد گریههای ناشی از احساسات مثبت (مثل اشک شوق یا تعجب) معمولاً باعث سردرد نمیشوند.
سردرد اغلب مختص گریههای ناشی از غم، خشم و ترس است، زیرا در این حالات، بدن هورمونهای استرس (کورتیزول و آدرنالین) ترشح میکند که عامل اصلی تنش عضلانی هستند.
همه سردردهای بعد از گریه یکسان نیستند. شناخت نوع درد به شما کمک میکند درمان مناسبتری را انتخاب کنید:
۱. سردرد تنشی (شایعترین نوع)
این نوع سردرد معمولاً ناشی از سفت شدن عضلات گردن، فک و پیشانی در حین گریه است.
- علائم: احساس یک نوار سفت و محکم دور سر، فشار در شقیقهها، و دردی که حالت مبهم و منتشر دارد (تیز نیست).
۲. سردرد سینوسی
اشکها وارد مجاری بینی شده و باعث تورم و تجمع مایع میشوند. گرچه این عفونت نیست، اما علائم مشابهی دارد.
- علائم: احساس فشار و سنگینی در صورت (گونهها و پیشانی)، گرفتگی بینی و گاهی درد ضرباندار ناشی از فشار داخلی.
۳. میگرن ناشی از گریه
برای افرادی که مستعد میگرن هستند، گریه یک «محرک» (Trigger) قوی محسوب میشود. تغییرات هورمونی، به هم ریختن خواب و فوران احساسات در این نوع سردرد نقش دارند.
«جالب است بدانید که فقط خودِ استرس عامل میگرن نیست؛ بلکه گاهی “آرامش ناگهانی پس از استرس” (زمانی که گریه تمام میشود و بدن رها میشود) شوکی به مغز وارد میکند که میتواند شروعکننده حمله میگرنی باشد.»
- علائم: درد یکطرفه یا ضرباندار، حساسیت به نور و صدا، حالت تهوع و گاهی اختلالات بینایی.
آیا کمآبی بدن باعث این سردرد میشود؟
پاسخ کوتاه: بله، اما نه صرفاً به خاطر از دست دادن اشک.
بسیاری تصور میکنند خروج اشک باعث کمآبی میشود، اما اشک حاوی مقداری آب و الکترولیت است و به تنهایی عامل اصلی نیست. دلیل اصلی کمآبی بدن حین گریه عبارت است از:
- تنفس دهانی و سریع: که باعث تبخیر رطوبت بدن میشود.
- عدم مصرف مایعات: معمولاً فردی که ناراحت است، ساعتها آب نمینوشد و غذا نمیخورد.
ترکیب این عوامل با استرس، علائم کمآبی (مانند درد مبهم و ضرباندار) را تشدید میکند. نوشیدن آرام آب میتواند شدت این درد را کاهش دهد.
چرا صورت و چشمها درد میگیرند؟
گاهی اوقات درد محدود به سر نیست و کل صورت را درگیر میکند. دلایل این درد عبارتند از:
- تنش عضلانی: انقباض طولانیمدت عضلات ریز اطراف چشم، ابروها و فک.
- فشار مایعات: تجمع اشک و مخاط در حفرههای صورت.
این دردها معمولاً بیخطر هستند، اما اگر تداوم یابند میتوانند زمینهساز میگرن شوند.
درمان فوری: چگونه از سردرد بعد از گریه خلاص شویم؟
اگر پس از گریه دچار سردرد شدید، این ۴ مرحله ساده و مؤثر را انجام دهید:
- خنک کردن صورت: یک کمپرس سرد یا حوله خنک را روی پیشانی، چشمها و گردن خود قرار دهید. این کار التهاب رگها را کاهش میدهد.
- آبرسانی (هیدراتاسیون): یک لیوان آب را جرعهجرعه و به آرامی بنوشید تا کمآبی خفیف و خشکی دهان جبران شود.
- رفع گرفتگی عضلات: گردن، شانهها و فک خود را به آرامی حرکت دهید و ماساژ دهید تا از حالت انقباض خارج شوند.
- کاهش ورودیهای حسی: در یک اتاق تاریک و ساکت دراز بکشید و چشمانتان را ببندید تا سیستم عصبی آرام شود.
- ترفند نقطه ماشهای: یک نقطه طب فشاری مؤثر برای تسکین سردرد وجود دارد: فضای نرم و پردهمانند بین انگشت شست و انگشت اشاره. این ناحیه را با دست دیگرتان محکم فشار دهید و ماساژ دهید تا شدت سردرد کمتر شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
سردردهای ناشی از گریه معمولاً پس از استراحت و خواب از بین میروند. اما در صورت مشاهده موارد زیر، بهتر است با پزشک مشورت کنید زیرا ممکن است نشاندهنده مشکلات جدیتری باشد:
- اگر سردرد با اختلالات بینایی، تاری دید یا دیدن جرقه همراه است.
- اگر همراه با سردرد، دچار حالت تهوع شدید، گیجی یا عدم تعادل میشوید.
- اگر روز بعد همچنان احساس بیماری، ضعف شدید یا خستگی مفرط دارید.
- اگر الگوی سردردها تغییر کرده و بسیار مکرر یا شدیدتر از گذشته شده است.
آیا سردرد من نشانه افسردگی است؟
اگر گریههای شما مکرر است و سردردتان با علائم روحی زیر همراه میشود، ممکن است این دردها زنگ خطری برای سلامت روان شما باشند و بهتر است با یک روانشناس صحبت کنید:
- احساس دائمی بیارزشی یا ناامیدی
- از دست دادن انگیزه و انرژی
- تغییر ناگهانی در اشتها یا خواب
- عدم تمرکز و فراموشی
